Nhân viên kinh doanh chạy thị trường cần hai túi tách bạch: một túi đeo chéo nhỏ sát người giữ tiền thu, điện thoại, sổ đơn; và một túi hoặc thùng trên xe cho hàng mẫu và tài liệu. Dồn cả hai vào một balo là dễ lẫn tiền với giấy tờ, mở túi ở cửa hàng nào cũng phải bày ra cả đống.
Bài này theo anh Hùng, nhân viên thị trường của một nhà phân phối hàng tiêu dùng, một ngày đi chừng ba mươi cửa hàng tạp hoá trên một tuyến cố định. Anh chào hàng mới, nhận đơn, thu tiền đơn cũ, cập nhật trưng bày. Ba mươi lần dừng xe là ba mươi lần mở túi, nên chỗ đặt từng món quyết định anh về nhà lúc sáu giờ hay bảy giờ tối.
Một ngày chạy tuyến cho thấy túi cần gì
Lần dừng xe điển hình của anh Hùng kéo dài năm đến mười phút. Anh tắt máy, xuống xe, vừa đi vào vừa rút điện thoại kiểm tra công nợ của cửa hàng. Chủ tiệm hỏi mặt hàng mới, anh mở túi lấy hai gói mẫu. Chốt đơn thì ghi vào ứng dụng hoặc sổ, in phiếu bằng máy in nhỏ nếu công ty dùng. Có tiền đơn cũ thì đếm, cất, ghi biên nhận. Ra xe, lên đường.
Trong năm phút đó, túi bị mở ít nhất bốn lần với bốn mục đích khác nhau: điện thoại, mẫu, sổ hoặc máy in, tiền. Nếu bốn thứ nằm cùng một khoang, mỗi lần mở là một lần lục. Nhân ba mươi cửa hàng, mất thêm cả tiếng mỗi ngày mà không ai nhận ra.
Còn một chuyện ít nói tới: an toàn của tiền thu. Người chạy tuyến thường mang tiền mặt của nhiều cửa hàng, cuối ngày mới nộp. Túi để tiền phải sát người, có khoá kéo, không treo trên xe khi đi vào cửa hàng. Bị giật hoặc rơi một lần là mất cả tuần lương, có khi hơn.
Từ đó ra hai nguyên tắc: đồ quý và đồ dùng liên tục ở túi sát người, đồ cồng kềnh nằm trên xe và chỉ mang vào lượng cần.
Túi nào cho món nào
Bảng dưới là cách chia mà nhiều người chạy thị trường lâu năm dùng. Cỡ túi đưa ra để tham khảo, nhớ đo đồ của bạn trước khi mua.
| Túi | Kiểu và cỡ | Đựng gì | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Túi sát người | Túi đeo chéo nhỏ, khoảng 3–5 lít, có ngăn khoá ở mặt sát lưng | Tiền thu, điện thoại, sổ đơn khổ nhỏ, bút, con dấu nếu có, sạc nhỏ | Không bao giờ rời người |
| Túi hàng mẫu | Túi hộp vải có ô chia, khoảng 15–20 lít, quai xách và quai đeo | Hàng mẫu, quà khuyến mãi nhỏ, tài liệu trưng bày | Để trên xe, mang vào khi chào hàng |
| Túi hồ sơ | Bìa còng hoặc túi hồ sơ chống nước khổ A4 | Bảng giá in, phiếu xuất, hợp đồng trưng bày | Đặt phẳng, không gấp đôi |
| Thùng sau xe | Thùng nhựa có nắp hoặc túi bạt lớn | Hàng mẫu dự trữ, kệ trưng bày nhỏ, áo mưa | Ràng chặt, khoá nắp nếu có |
Nếu công ty dùng máy in phiếu bỏ túi, để nó trong túi sát người nếu vừa, còn không thì túi hàng mẫu. Đừng để máy in trong thùng sau xe vì ra vào cửa hàng sẽ phải quay lại xe mỗi lần in.
Giữ tiền thu an toàn suốt tuyến
Tách tiền thu với tiền cá nhân. Tiền của công ty để trong một ví hoặc túi zip riêng, nằm trong ngăn khoá sát lưng. Tiền cá nhân ở ví khác. Cuối ngày đếm và đối chiếu dễ hơn hẳn.
Đếm trước mặt chủ cửa hàng rồi cất ngay. Đếm xong cho vào ngăn khoá, kéo khoá rồi mới ghi biên nhận. Đừng cầm tiền trên tay đi ra xe.
Túi luôn trên người khi vào cửa hàng. Không treo túi sát người lên móc xe, không để trong cốp mở. Năm phút trong cửa hàng là đủ để mất.
Đeo chéo, túi nằm trước bụng khi chạy xe. Đeo chéo sát người, quai ngắn vừa đủ, túi xoay ra phía trước, không lủng lẳng bên hông phía ngoài đường. Kiểu đeo này vừa khó giật vừa không vướng tay lái.
Nộp tiền giữa ngày nếu tuyến dài. Tuyến có nhiều đơn lớn thì hỏi công ty có thể nộp giữa ca hoặc chuyển khoản trước một phần không. Bớt tiền mặt trên người là bớt rủi ro.
Ghi lại số tiền mỗi lần thu. Một dòng trên sổ hoặc ứng dụng ngay tại cửa hàng. Mất túi thì ít ra còn biết mất bao nhiêu, của ai, để báo công ty và báo công an xã, phường nơi xảy ra.
Danh sách đồ mang theo mỗi ngày chạy tuyến
Danh sách này cho người chạy tuyến bằng xe máy, ngày tám đến mười tiếng. Món nào công ty không dùng thì bỏ.
- Điện thoại, sạc dự phòng 10.000 mAh, dây sạc ngắn.
- Sổ đơn khổ nhỏ, hai bút, con dấu hoặc tem nếu công ty yêu cầu.
- Ví tiền thu riêng, vài tờ tiền lẻ để thối.
- Hàng mẫu: mỗi mã mới hai đến ba gói, đựng trong ô riêng để không móp.
- Bảng giá in mới nhất trong túi hồ sơ, bản cũ bỏ ra để khỏi đưa nhầm.
- Khăn giấy ướt, chai nước, áo mưa bộ, khẩu trang.
- Băng keo hai mặt, kéo nhỏ nếu phải dán trưng bày, vài dây rút.
- Một túi ni lông to dự phòng để trùm túi hàng mẫu khi mưa.
Anh Hùng nói thứ hay thiếu nhất không phải hàng mẫu mà là bảng giá đúng phiên bản. Giữ thói quen mỗi sáng thứ hai thay bảng giá trong túi hồ sơ, bản cũ để ở nhà.
Chọn và xếp túi để mở ra là thấy
Một vài bước giúp người mới vào nghề xếp túi đâu ra đấy ngay tuần đầu:
- Chọn túi đeo chéo có ít nhất ba ngăn: ngăn khoá sát lưng cho tiền, ngăn chính cho sổ và máy in, ngăn trước nhỏ cho điện thoại.
- Đặt điện thoại luôn ở ngăn trước. Đây là món lấy ra nhiều nhất, phải lấy được bằng một tay mà không nhìn.
- Túi hàng mẫu chia ô theo nhóm hàng, mỗi ô dán một miếng băng keo màu để nhận biết. Ô trống để dồn mẫu khách trả lại.
- Hồ sơ giấy xếp theo thứ tự cửa hàng trên tuyến, đi đến đâu rút đến đó.
- Cuối ngày đổ túi sát người ra bàn, kiểm tiền, kiểm sổ, bỏ rác giấy, rồi mới xếp lại cho ngày mai.
Kiểu túi đeo chéo vải dù hay vải canvas dày đều được, chọn màu tối cho đỡ thấy bẩn dầu xe. Da thật thì không cần cho nghề này; trời mưa và nắng liên tục làm da xuống cấp nhanh mà không đem lại gì thêm.
Chạy tuyến mùa mưa và giữa nắng trưa
Người chạy thị trường không chọn được thời tiết. Mùa mưa, nhiều chiều mưa lúc ba bốn giờ, đúng lúc đang ở giữa tuyến. Thứ hỏng đầu tiên là giấy: bảng giá, phiếu xuất, sổ đơn. Túi hồ sơ nhựa có khoá kéo là bắt buộc, không phải tuỳ chọn. Sổ đơn để trong một túi zip, cất ngăn chính của túi đeo chéo.
Túi đeo chéo sát người khi mặc áo mưa thì nằm trong áo, nên chọn túi dẹt, không quá dày. Áo mưa bộ hợp hơn áo mưa cánh dơi vì không bay, không cuốn vào bánh xe và cho phép mở túi mà không phải cởi cả áo. Túi hàng mẫu trên xe trùm thêm một túi ni lông to, buộc miệng bằng dây chun.
Mùa nắng thì vấn đề là nhiệt. Hàng mẫu như bánh kẹo, mỹ phẩm, đồ có dầu để trong thùng kín phơi nắng giữa trưa sẽ chảy, biến dạng. Phủ thùng bằng một tấm bạt sáng màu, dừng xe trong bóng râm khi có thể. Điện thoại cũng nóng lên nếu để trong túi màu đen áp sát người cả buổi, nên một ngăn có lớp lưới thoáng là có ích.
Anh Hùng có một mẹo đơn giản: một chiếc khăn mỏng nhét sẵn trong túi đeo chéo. Mưa thì lau tay trước khi cầm sổ, nắng thì lau mồ hôi trước khi bắt tay chủ cửa hàng.
Mùa cao điểm cuối năm: túi phải gánh thêm gì
Hai tháng trước Tết là lúc đơn tăng, chương trình khuyến mãi nhiều, hàng trưng bày thay mới. Túi của người chạy tuyến cũng phải đổi theo:
- Thêm một túi bạt lớn trên xe cho kệ giấy, dây treo, vật phẩm trưng bày. Không nhét chúng vào túi hàng mẫu, sẽ móp cả hai.
- Mang thêm sổ đơn dự phòng và cuộn giấy in, vì số đơn mỗi ngày có thể gấp đôi.
- Tiền thu lớn hơn: hỏi công ty cách nộp giữa ngày hoặc chuyển khoản, đừng mang cả ngày.
- Danh sách chương trình khuyến mãi in khổ nhỏ, kẹp trong sổ, để trả lời chủ cửa hàng mà không phải mở điện thoại tra.
- Chia tuyến thành hai lượt nếu hàng trưng bày cồng kềnh, đừng chất một lần quá tải xe.
Khi mùa cao điểm qua, dọn túi lại về bản gọn thường ngày. Túi giữ nguyên đồ mùa Tết đến tháng ba là chuyện hay gặp, và là lúc lưng bắt đầu kêu.
Lỗi hay gặp của người mới chạy thị trường
Những lỗi này người chạy lâu năm đều từng mắc, sửa sớm đỡ mệt:
- Dùng balo to cho mọi thứ: mỗi lần mở là phải tháo balo khỏi vai, ba mươi lần một ngày. Chuyển đồ dùng liên tục sang túi đeo chéo.
- Mang quá nhiều hàng mẫu: túi nặng, mẫu móp, cuối tuần nhiều mẫu hết hạn. Mang theo kế hoạch chào hàng của tuần.
- Để túi hồ sơ trong thùng xe không chống nước: mưa một trận là bảng giá nhoè hết.
- Quai túi đeo chéo dài quá: túi đập vào đùi khi đi, vướng tay lái khi chạy xe. Chỉnh để túi nằm ngang thắt lưng hoặc cao hơn.
- Không có ngăn riêng cho tiền: tiền lẫn với giấy biên nhận, cuối ngày đối chiếu lệch là mất công tìm lại từng cửa hàng.
Người làm tuyến lâu năm thường đổi túi đeo chéo mỗi năm một lần vì quai và khoá kéo mòn trước. Tầng giá phổ thông đến tầng giữa là đủ, chỉ cần khoá kéo chạy trơn và quai có miếng đệm vai.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên kinh doanh chạy thị trường nên dùng balo hay túi đeo chéo?
Nên dùng cả hai theo vai trò: túi đeo chéo nhỏ sát người cho tiền, điện thoại, sổ đơn, còn balo hoặc túi hộp để hàng mẫu và tài liệu trên xe. Một balo duy nhất làm bạn phải tháo ra mở vào quá nhiều lần mỗi ngày.
Túi đựng tiền thu nên để ở đâu khi chạy xe máy?
Đeo chéo sát người, túi xoay ra phía trước bụng, khoá kéo đóng. Không treo lên móc xe, không để trong cốp hay thùng sau xe, nhất là khi dừng xe đi vào cửa hàng.
Mang hàng mẫu thế nào để không móp, không lẫn?
Dùng túi hộp có ô chia, mỗi nhóm hàng một ô, chỉ mang lượng mẫu của kế hoạch tuần. Mẫu dạng hộp giấy nên để đứng, mẫu dạng gói mềm thì xếp phẳng và không để vật nặng đè lên.
Làm gì nếu bị mất túi có tiền thu của công ty?
Báo quản lý ngay, đối chiếu sổ để biết số tiền và cửa hàng liên quan, rồi đến công an xã hoặc phường nơi xảy ra để trình báo. Cách xử lý trách nhiệm tiền thu tuỳ quy định từng công ty, nên hỏi rõ ngay từ lúc nhận việc.
Túi cho người chạy thị trường nên làm bằng chất liệu gì?
Vải dù hoặc canvas dày có tráng chống thấm là hợp, nhẹ và chịu mưa nắng. Màu tối đỡ lộ bẩn. Không cần túi da vì nghề này túi phơi nắng mưa liên tục, da xuống cấp nhanh mà không đem lại lợi ích gì thêm.
Có nên mang laptop khi chạy tuyến đại lý không?
Phần lớn công việc trên tuyến làm được bằng điện thoại và sổ nhỏ, laptop chỉ thêm nặng và thêm nỗi lo mất. Nếu công ty bắt buộc, để laptop trong balo có ngăn đệm và mang balo theo người vào từng cửa hàng, không để lại trên xe.