Phụ bếp và đầu bếp mang ba bốn con dao đi làm mỗi ngày hợp nhất với bao cuộn vải dày có nắp gập che mũi; người mang từ sáu con trở lên, có dụng cụ tinh như nhíp, bay, khuôn, nên chuyển sang hộp cứng hoặc balo bếp có ngăn dao riêng. Dù chọn kiểu nào, mỗi lưỡi dao phải có vỏ hoặc ngăn riêng, không con nào chạm con nào.
Bài này theo anh Bảo, bếp phó ở một nhà hàng vừa, mang bộ dao riêng từ nhà đến bếp mỗi ngày bằng xe máy, thỉnh thoảng đi nấu tiệc ngoài và từng mang dao đi thi tay nghề. Bài tập trung vào chuyện mang dao: kiểu túi, cách xếp, an toàn trên đường và nơi đông người, giữ lưỡi bén lâu. Chuyện chọn dao thì không bàn ở đây.
Vì sao đầu bếp mang dao riêng và vì sao cách mang lại quan trọng
Nhiều bếp có dao chung, nhưng người làm bếp lâu năm gần như ai cũng có bộ dao riêng. Dao riêng quen tay, mài theo góc mình thích, và không bị người khác dùng chặt xương làm mẻ. Đổi lại, dao riêng phải đi theo người mỗi ngày, trên xe máy, qua cửa nhân viên, trong tủ đồ chung.
Mang dao sai cách dẫn tới hai loại hậu quả. Một là cho dao: lưỡi chạm nhau trong túi làm mẻ mũi, cùn cạnh, thứ phải mài lại cả buổi. Hai là cho người: thò tay vào túi lấy đồ mà đứt tay, hoặc mũi dao xuyên qua thành túi khi túi bị đè. Anh Bảo từng thấy một phụ bếp mới bị đứt ngón cái chỉ vì nhét dao trần vào balo cùng áo bếp.
Còn một chuyện ít người nghĩ đến: mang dao ra đường. Dao bếp mang theo cho công việc cần được bọc kín, cất trong túi đóng lại, không lộ ra ngoài. Đi qua nơi đông người, cửa kiểm tra, việc dao được cất gọn trong bao có khoá giúp mọi việc đơn giản hơn nhiều. Nếu nghi ngờ quy định ở nơi bạn đến, hỏi trước người quản lý hoặc ban tổ chức.
Bao cuộn, hộp cứng hay balo bếp
Mỗi kiểu có chỗ hợp. Bảng dưới so theo số dao và cách đi lại.
| Kiểu | Hợp với ai | Sức chứa tham khảo | Điểm yếu |
|---|---|---|---|
| Bao cuộn vải dày có nắp gập | Phụ bếp, bếp chính mang 3–6 dao | 4–8 khe dao, 1–2 ngăn phụ | Mũi dao có thể xuyên nếu vải mỏng hoặc không có nắp gập |
| Hộp cứng có mút cắt khe | Người mang dao đắt, đi thi, đi tiệc | 6–12 dao kèm dụng cụ | Cồng kềnh, nặng hơn |
| Balo bếp có ngăn dao tách riêng | Người mang dao cùng áo bếp, sổ công thức, giày | 5–10 dao trong ngăn riêng | Phải chắc ngăn dao có tấm cứng ngăn với lưng |
| Hộp nhựa đơn giản kèm vỏ dao từng con | Người mới, ngân sách thấp | Tuỳ cỡ hộp | Dao xê dịch nếu không chèn |
Anh Bảo dùng bao cuộn vải canvas dày cho ngày đi làm thường với bốn con dao: dao bếp chính, dao lọc, dao gọt nhỏ, dao bào. Ngày đi tiệc ngoài, anh chuyển sang hộp cứng vì mang thêm dụng cụ trình bày và cần khoá được. Khi chọn bao cuộn, cắm thử con dao dài nhất của bạn vào khe: cán phải nhô ra vừa đủ để cầm, mũi dao phải nằm gọn dưới nắp gập, còn dư ít nhất hai phân vải.
Xếp dao vào bao cuộn đúng cách
Bao cuộn tốt mà xếp sai thì vẫn nguy hiểm. Thứ tự dưới đây giữ mũi dao an toàn cho cả dao lẫn người:
- Lau khô từng con dao trước khi cất. Dao ẩm trong bao vải qua đêm có thể gỉ chấm, nhất là dao thép carbon.
- Lắp vỏ bảo vệ lưỡi cho từng con nếu có. Vỏ nhựa hoặc gỗ mỏng giữ cạnh lưỡi khỏi chạm vải và chạm nhau.
- Cắm dao vào khe theo thứ tự từ dài đến ngắn, cán hướng về phía mép mở, mũi hướng về phía nắp gập.
- Gập nắp che mũi dao xuống trước, rồi mới cuộn.
- Cuộn chặt vừa phải, buộc dây hoặc cài khoá. Cuộn quá chặt làm cán dao ép vào nhau.
- Cất bao cuộn vào túi hoặc balo đúng ngăn, nằm phẳng, không đặt vật nặng lên trên.
Khi mở bao ở bếp, làm ngược lại và luôn mở trên mặt bàn phẳng. Không bao giờ thò tay vào lòng bao lấy dao khi bao chưa mở hết, vì không nhìn được mũi dao đang nằm ở đâu. Người mới vào bếp hay bị đứt tay ở đúng bước này, nhất là lúc vội đầu ca.
Giữ dao bén giữa các ca: liếc, lau và cất
Dao bén lâu hay không phụ thuộc nhiều vào mấy phút trước khi dao vào bao. Anh Bảo có một nghi thức cuối ca: rửa dao bằng nước ấm, không ngâm trong bồn rửa chung với nồi chảo, lau khô bằng khăn sạch, liếc nhẹ vài đường trên thanh liếc, lau lại một lần nữa rồi mới cắm vào khe. Cả bộ bốn con mất chưa tới năm phút.
Thanh liếc nằm trong ngăn phụ của bao cuộn, có nắp riêng. Không để thanh liếc chạm lưỡi dao trong bao, vì chính nó cũng làm mẻ cạnh khi va vào nhau. Đá mài thì để ở nhà; mang đá theo mỗi ngày chỉ thêm nặng mà ít khi có thời gian mài giữa ca.
Với dao thép carbon dễ gỉ, thêm một bước nữa: lau một lớp dầu ăn rất mỏng lên lưỡi trước khi cất, nhất là những ngày mưa ẩm hoặc khi bao dao sẽ nằm trong tủ đồ vài ngày. Lần dùng sau, rửa sạch lớp dầu trước khi cắt thực phẩm.
Một mẹo nhỏ khác: đánh dấu khe của từng con dao bằng một mũi chỉ màu trên bao. Cắm đúng khe mỗi lần, mở bao ra là biết ngay con nào đang thiếu, quên ở bếp hay ai đó đang mượn.
Đầu bếp mang gì đi làm, ngoài dao
Một ca bếp mười tiếng cần nhiều hơn dao. Danh sách thường gặp trong túi của anh Bảo:
- Bao dao với dao bếp chính, dao lọc, dao gọt, dao bào, kéo bếp.
- Thanh liếc dao hoặc đá mài nhỏ nếu bếp không có.
- Hai áo bếp sạch, một tạp dề, mũ hoặc khăn trùm tóc, khăn lau tay.
- Giày bếp chống trượt trong túi giày riêng, không để chung với áo sạch.
- Nhiệt kế que, bút, sổ nhỏ ghi công thức hoặc ghi chú ca làm.
- Băng cá nhân chống nước, găng tay chống cắt.
- Chai nước, khăn mồ hôi, áo khô để thay sau ca.
- Túi giặt riêng cho áo bếp bẩn mang về.
Tách ba vùng trong túi: vùng dao, vùng sạch (áo, khăn chưa dùng), vùng bẩn (áo sau ca, giày). Áo bếp bẩn dính dầu mỡ mà để chung với khăn sạch là sáng hôm sau cả túi có mùi bếp.
Giày bếp là món nặng và bẩn nhất. Nếu bếp có tủ đồ khoá được, để giày lại ở bếp, chỉ mang về cuối tuần để rửa. Balo nhẹ đi gần một ký, vùng sạch cũng sạch hơn hẳn.
Đi xe máy và qua nơi đông người với bao dao
Bao dao luôn nằm trong túi hoặc balo đóng kín. Không cầm tay bao dao, không kẹp bao dao ở giữa hai chân, không buộc bao dao lộ ra ngoài baga. Nếu ngã xe, dao trong túi đóng kín ít gây nguy hiểm hơn hẳn.
Balo đeo hai quai, ngăn dao nằm xa lưng. Balo bếp tốt có tấm cứng ngăn giữa ngăn dao và lưng. Xếp dao ở ngăn ngoài cùng, mũi hướng xuống đáy.
Hộp cứng buộc trên baga. Nếu mang hộp cứng, buộc chặt trên baga bằng dây chằng chéo, có khoá hộp.
Không mở bao dao nơi công cộng. Ra đến bếp, tủ đồ nhân viên mới mở. Ở quán ăn, trạm xe, thang máy chung cư, bao dao nằm yên trong túi.
Mang theo thẻ nhân viên hoặc giấy mời. Khi đi thi, đi tiệc ngoài, nơi tổ chức có thể kiểm tra đồ mang vào. Giấy mời hoặc thẻ nhân viên giúp giải thích nhanh vì sao bạn mang dao.
Đi nấu tiệc ngoài và đi thi: soạn hộp thế nào
Hai dịp này khác ngày thường ở chỗ không có bếp quen, không có ai cho mượn đồ. Bảng dưới gợi ý thêm vào hộp:
| Dịp | Thêm vào hộp | Lưu ý chuẩn bị | Hay quên |
|---|---|---|---|
| Nấu tiệc tại nhà khách | Thớt mỏng gấp được, khăn lót, kéo, nhiệt kế | Hỏi trước bếp nhà khách có gì | Túi đựng rác, khăn lau |
| Đi thi tay nghề | Dụng cụ trình bày: nhíp, bay, chổi quét sốt, khuôn | Đọc kỹ quy định dụng cụ được mang | Danh sách dụng cụ để đối chiếu khi ra về |
| Nấu sự kiện ngoài trời | Găng chống nhiệt, khăn ướt, hộp kín cho dao đã dùng | Hỏi nguồn nước rửa | Khăn khô để lau dao trước khi cất |
| Dạy lớp nấu ăn | Bộ dao mẫu, dao cho học viên có vỏ | Đếm dao trước và sau buổi | Thanh liếc, thớt dự phòng |
Sau mỗi dịp như vậy, anh Bảo mở hộp đếm lại dao và dụng cụ ngay tại chỗ trước khi rời đi. Ở bếp lạ, dao rất dễ lẫn với dao của người khác, nhất là khi cùng loại phổ biến.
Lỗi hay gặp khi mang dao và cách sửa
Những lỗi này làm hỏng dao hoặc làm đau người, đều sửa được trong một tuần:
- Cất dao còn ướt: lưỡi gỉ chấm, cán gỗ nứt. Lau khô từng con, để thêm vài phút ngoài không khí trước khi cuộn.
- Bao vải mỏng, không nắp gập: mũi dao chọc thủng sau vài tháng. Chọn vải dày, có nắp gập hoặc gắn vỏ dao.
- Nhét dao trần vào balo cùng quần áo: nguy cơ đứt tay rất cao. Dao nào cũng phải có vỏ hoặc khe riêng.
- Để bao dao trong tủ đồ chung không khoá: dao bị dùng nhờ, mất, mẻ. Tủ có khoá hoặc mang về mỗi ngày.
- Giặt bao vải bằng máy cùng áo bếp: vải co, khe dao chật lại. Giặt tay riêng, phơi râm, để khô hẳn mới dùng.
Bao cuộn vải tầng giá phổ thông đến giữa đủ dùng nhiều năm nếu vải dày và đường may chắc ở mép khe. Hộp cứng thì đáng đầu tư hơn khi bộ dao của bạn đã thật sự quý.
Câu hỏi thường gặp
Đầu bếp mới vào nghề nên mua bao cuộn hay hộp cứng để đựng dao?
Bao cuộn vải dày có nắp gập là đủ khi bạn mang ba đến sáu con dao đi làm hằng ngày. Hộp cứng hợp hơn khi đi thi, đi tiệc ngoài hoặc khi bộ dao đã nhiều và quý, cần khoá được.
Mang dao bếp đi làm bằng xe máy có an toàn không?
An toàn nếu dao có vỏ hoặc khe riêng, nằm trong bao cuộn hoặc hộp đóng kín, cất trong balo hoặc buộc chặt trên baga. Không cầm tay, không kẹp giữa hai chân, không để dao lộ ra ngoài.
Làm sao để lưỡi dao không bị mẻ khi mang theo?
Mỗi con dao một vỏ hoặc một khe riêng, xếp từ dài đến ngắn, mũi hướng về phía nắp gập, không để dao chạm nhau. Lau khô trước khi cất và không đặt vật nặng lên bao dao.
Có cần lo về quy định khi mang dao bếp qua nơi đông người không?
Dao mang theo cho công việc nên được bọc kín và cất trong túi đóng lại, không mở ở nơi công cộng. Khi đi thi hoặc đi sự kiện, mang theo giấy mời hoặc thẻ nhân viên và hỏi trước ban tổ chức về dụng cụ được phép mang vào.
Bao cuộn dao bằng vải bị ám mùi bếp thì làm sao?
Rút hết dao ra, giặt tay bao bằng nước xà phòng loãng, xả kỹ, phơi râm nơi thoáng cho khô hẳn. Không giặt máy chung với áo bếp vì vải dễ co và khe dao chật lại.
Balo bếp có đáng mua không hay chỉ cần bao dao?
Balo bếp đáng khi bạn mang cả dao, áo bếp, giày, sổ công thức mỗi ngày. Điều cần kiểm là ngăn dao tách hẳn với phần còn lại và có tấm cứng ngăn với lưng. Nếu chỉ mang dao thì một bao cuộn là đủ.