Giấy tờ cần mang khi ra đường tuỳ việc bạn làm hôm đó: đi xe máy thì cần bằng lái, đăng ký xe và giấy bảo hiểm bắt buộc; đi khám cần căn cước và thẻ bảo hiểm y tế; bay nội địa cần giấy tờ tuỳ thân có ảnh. Nhiều giấy tờ đã có thể xuất trình bằng bản điện tử đã tích hợp, nhưng cách chấp nhận ở từng nơi nên hỏi công an phường hoặc cơ sở bạn sắp đến.
Bài này không đi vào điều luật, chỉ đưa nguyên lý và cách làm: bảng giấy tờ theo từng việc thường gặp, khi nào bản gốc an tâm hơn bản trên điện thoại, chỗ để giấy tờ trong ví và túi để khô và khó rơi, cách làm bộ bản chụp dự phòng trong mười lăm phút, những trường hợp riêng như xe mượn, xe trả góp, xe công ty, và cách giữ giấy tờ qua mùa mưa. Chuyện làm lại khi đã mất giấy tờ có bài riêng trong mục chống mất đồ.
Giấy tờ theo từng việc
Bảng dưới gom những việc ra đường hay gặp nhất. Cột cuối là chỗ người ta hay vướng, đọc kỹ cột này trước khi đi.
| Việc | Giấy tờ thường cần | Bản điện tử | Hay vướng ở đâu |
|---|---|---|---|
| Lái xe máy, ô tô | Bằng lái, đăng ký xe, giấy bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc | Nhiều loại đã xuất trình được qua ứng dụng định danh nếu đã tích hợp | Bảo hiểm hết hạn mà không để ý; bằng lái chưa tích hợp |
| Đi khám bệnh, vào viện | Căn cước, thẻ bảo hiểm y tế, sổ khám hoặc đơn thuốc cũ | Nhiều nơi tra được bảo hiểm qua căn cước gắn chip | Quên đơn thuốc cũ khi tái khám |
| Bay nội địa | Giấy tờ tuỳ thân có ảnh còn hạn | Hỏi hãng bay loại nào được chấp nhận ở cửa an ninh | Giấy tờ hết hạn, mờ ảnh |
| Nhận hàng, gửi đồ, ra vào toà nhà | Căn cước hoặc giấy tờ có ảnh | Thường chấp nhận bản trên điện thoại | Phải để lại giấy tờ gốc ở quầy bảo vệ |
| Làm thủ tục ngân hàng, công chứng | Căn cước bản gốc, giấy tờ liên quan | Thường cần bản gốc | Mang bản photo nghĩ là đủ |
Với việc lái xe, trước khi bỏ bản gốc ở nhà, mở ứng dụng ra xem bằng lái, đăng ký xe đã hiện đủ và đúng thông tin chưa. Thông tin chưa đồng bộ là chuyện hay gặp, và không ai muốn phát hiện ra điều đó khi đang đứng ở chốt kiểm tra.
Bản gốc hay bản trên điện thoại
Bản điện tử tiện: không sợ ướt, không sợ rơi, mang theo bằng chiếc điện thoại vốn đã theo người. Nhưng nó có ba điểm yếu: điện thoại hết pin hoặc hỏng thì không còn giấy tờ; không có mạng thì một số ứng dụng không mở được; và không phải nơi nào cũng chấp nhận như nhau ở cùng một thời điểm.
Cách hợp lý với phần lớn người là chia theo việc. Giấy tờ dùng mỗi ngày khi lái xe và đã tích hợp đầy đủ thì có thể dùng bản điện tử, kèm sạc dự phòng hoặc điện thoại luôn đủ pin. Giấy tờ dùng cho thủ tục như ngân hàng, công chứng, nhận phòng ở vài nơi thì vẫn mang bản gốc vào hôm có việc. Căn cước gắn chip nhỏ, nhẹ, nên để luôn trong ví.
Nếu bạn ở vùng sóng yếu hoặc hay đi đường dài qua vùng không có mạng, mang bản gốc giấy tờ xe vẫn là cách an tâm hơn. Cũng nên mở thử ứng dụng ở chế độ máy bay một lần để xem nó có hiện giấy tờ khi không có mạng hay không.
Quy định về chuyện này đã thay đổi vài lần trong mấy năm gần đây và có thể còn thay đổi. Khi không chắc, hỏi công an phường nơi bạn ở, họ trả lời được cụ thể cho trường hợp của bạn.
Để giấy tờ ở đâu cho khô và khó rơi
Giấy tờ gốc thường mất theo ba cách: rơi khi rút điện thoại, bị móc cùng ví, và ướt nhoè khi đi mưa. Chỗ để tốt chặn được cả ba:
- Căn cước và bằng lái: trong ví, ở khe ngoài cùng để rút nhanh mà không phải lôi các thẻ khác ra. Ví nằm ở túi quần trước hoặc ngăn áp người của túi đeo.
- Đăng ký xe và giấy bảo hiểm: trong một bao nhựa trong mỏng, để ở ngăn có khoá kéo của túi đeo hoặc ví dài. Không kẹp ở giá đỡ điện thoại, không để trong cốp xe.
- Thẻ bảo hiểm y tế, sổ khám: chỉ mang vào ngày có việc, hằng ngày cất ở nhà cùng hồ sơ y tế.
- Giấy tờ gốc quan trọng khác như hộ chiếu, giấy tờ nhà đất: không mang theo người trừ ngày làm thủ tục, mang trong bìa cứng ở ngăn sát lưng của balo.
Lý do không để đăng ký xe trong cốp: mất xe là mất luôn giấy tờ, và nếu người lấy xe có cả giấy tờ thì việc tìm lại khó hơn nhiều. Giấy tờ xe theo người, xe theo khoá.
Làm bộ bản chụp dự phòng trong mười lăm phút
Bộ bản chụp không thay được bản gốc khi bị kiểm tra, nhưng giúp rất nhiều khi bạn phải báo mất, làm lại hoặc tra cứu số giấy tờ. Làm một lần, cập nhật khi đổi giấy tờ:
- Bày mọi giấy tờ lên mặt bàn sáng màu, gần cửa sổ, không dùng đèn flash để tránh loá.
- Chụp cả hai mặt của căn cước, bằng lái, đăng ký xe, giấy bảo hiểm, thẻ bảo hiểm y tế, thẻ ngân hàng (che số bảo mật ở mặt sau trước khi chụp).
- Kiểm từng ảnh: phóng to đọc được số giấy tờ và ngày hết hạn.
- Lưu vào một thư mục có khoá riêng trong điện thoại, không để lẫn trong thư viện ảnh chung mà ai mượn điện thoại cũng lướt thấy.
- Gửi một bản vào hộp thư của chính bạn hoặc kho lưu trữ có xác thực hai lớp, để khi mất điện thoại vẫn lấy lại được.
- Ghi ngày hết hạn của bằng lái, bảo hiểm xe vào lịch nhắc trong điện thoại, nhắc trước một tháng.
Anh Trí, 35 tuổi, kỹ thuật viên điều hoà, mất ví khi đi sửa ở một khu nhà trọ. Nhờ có bản chụp, anh biết ngay phải khoá hai thẻ ngân hàng nào và đọc được số căn cước cũ khi đến công an phường hỏi thủ tục làm lại, thay vì ngồi nhớ từng món trong ví.
Xe mượn, xe trả góp, xe công ty
Xe mượn của người thân, bạn bè. Mang theo giấy đăng ký của đúng chiếc xe đó và giấy bảo hiểm còn hạn, cộng bằng lái của bạn. Hỏi chủ xe giấy tờ đang để ở đâu ngay khi nhận xe, đừng đợi đến lúc bị hỏi.
Xe mua trả góp. Bản gốc đăng ký xe thường do bên cho vay giữ. Họ thường cấp một loại giấy tờ thay thế để bạn dùng khi lưu thông; hỏi rõ loại giấy nào, còn hạn đến bao giờ, và mang đúng loại đó.
Xe của công ty. Hỏi bộ phận hành chính giấy tờ xe để ở đâu, có cần giấy giao xe hay không. Khi trả xe, kiểm giấy tờ còn đủ trong bao, ký nhận rõ ràng để khỏi rắc rối khi có phạt nguội.
Xe thuê ở nơi du lịch. Kiểm giấy tờ xe trong cốp hoặc hộc trước khi nhận, chụp lại, và hỏi số người cho thuê. Không để căn cước bản gốc làm tin nếu có thể đặt cọc bằng cách khác.
Mùa mưa: giữ giấy tờ khô
Giấy tờ bằng nhựa như căn cước, bằng lái thẻ cứng chịu nước tốt, nhưng giấy đăng ký xe cũ, giấy bảo hiểm in giấy, sổ khám thì ngấm nước là nhoè, rách. Mùa mưa, ngăn túi đeo và túi quần đều không đủ kín.
Cách rẻ nhất là bao nhựa trong có miệng kéo trượt, cỡ lớn hơn giấy tờ một chút. Cho giấy tờ vào, gấp miệng bao một vòng rồi mới kéo khoá. Bao này để trong ngăn sát lưng hoặc ngăn trong của túi, không để ở ngăn ngoài.
Khi đi mưa về, mở túi kiểm ngay tối hôm đó. Giấy hơi ẩm thì trải phẳng trên bàn ở chỗ thoáng, không sấy bằng máy sấy tóc nóng vì giấy co và mực có thể phai. Giấy đã nhoè chữ hoặc rách, hỏi công an phường hoặc nơi cấp xem có cần đổi không.
Người đi xe máy cả ngày trong mùa mưa như shipper, thợ sửa tại nhà nên cân nhắc dùng bản điện tử cho giấy tờ xe nếu đã tích hợp đủ, còn bản gốc để ở nhà trong túi hồ sơ. Điện thoại thì đã có bao chống nước riêng, và một chiếc bao chống nước tốt rẻ hơn nhiều so với công đi làm lại giấy tờ.
Lỗi hay gặp với giấy tờ mang theo
Để giấy tờ trong ốp điện thoại. Tiện, nhưng mất điện thoại là mất luôn giấy tờ, và hai thứ đó là thứ hay bị giật nhất ngoài đường.
Bảo hiểm xe hết hạn mà không biết. Giấy bảo hiểm thường có hạn một hoặc vài năm, nằm trong bao giấy tờ không ai mở. Đặt lịch nhắc ngay hôm mua.
Mang bản photo nghĩ là thay được bản gốc. Bản photo không có chứng thực ít khi được chấp nhận khi lái xe. Nó chỉ có ích cho việc tra cứu và báo mất.
Đưa căn cước gốc để đặt cọc. Thuê xe, mượn đồ, gửi đồ ở nơi không quen mà để lại căn cước gốc là tự tạo một lần mất giấy tờ. Hỏi cách đặt cọc khác.
Không kiểm giấy tờ khi đổi ví, đổi túi. Ví mới mua về, chuyển thẻ ngân hàng sang mà quên căn cước còn kẹt ở khe sâu của ví cũ. Khi đổi ví hay đổi túi, rút hết ví cũ ra đến khe cuối cùng rồi mới cất đi.
Giữ giấy tờ đã hết hạn chung với giấy tờ mới. Bằng lái cũ, giấy bảo hiểm năm trước nằm cạnh bản mới, lúc vội rút nhầm. Bản hết hạn cất riêng ở nhà hoặc huỷ theo hướng dẫn của nơi cấp.
Câu hỏi thường gặp
Đi xe máy cần mang những giấy tờ gì?
Thông thường là bằng lái phù hợp với loại xe, giấy đăng ký xe và giấy chứng nhận bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc còn hạn. Mang thêm căn cước để tiện khi cần. Nếu muốn dùng bản điện tử thay bản gốc, hỏi công an phường để biết cách áp dụng hiện tại.
Dùng bằng lái trên điện thoại thay bản gốc được không?
Nhiều nơi đã chấp nhận giấy tờ được tích hợp trên ứng dụng định danh điện tử, nhưng bạn cần kiểm thông tin đã hiện đủ và đúng. Điện thoại phải đủ pin. Nếu không chắc, hỏi công an phường nơi bạn ở trước khi để bản gốc ở nhà.
Có nên để giấy tờ xe trong cốp xe máy không?
Không nên. Mất xe thì mất luôn giấy tờ, và người lấy xe có giấy tờ thì việc tìm lại khó hơn. Giấy tờ xe nên để trong bao nhựa ở ngăn có khoá của túi đeo hoặc trong ví, đi theo người chứ không theo xe.
Có cần chụp lại giấy tờ tuỳ thân không?
Nên chụp hai mặt các giấy tờ và lưu trong thư mục có khoá trong điện thoại, kèm một bản trong hộp thư của chính bạn. Bản chụp không thay bản gốc khi kiểm tra, nhưng giúp bạn báo mất, khoá thẻ và làm lại giấy tờ nhanh hơn nhiều.
Giấy đăng ký xe bị ướt nhoè phải làm sao?
Trải phẳng cho khô ở chỗ thoáng, không sấy nóng. Nếu chữ và số đã mờ không đọc được hoặc giấy rách, hỏi công an xã, phường hoặc nơi đăng ký xe về thủ tục cấp đổi. Từ đó về sau để giấy trong bao nhựa kín khi đi mưa.
Đi máy bay nội địa cần giấy tờ gì?
Cần giấy tờ tuỳ thân có ảnh còn hạn theo danh mục hãng bay và sân bay chấp nhận, thường là căn cước, hộ chiếu hoặc một số giấy tờ khác. Đọc phần điều kiện vé hoặc hỏi hãng trước chuyến bay, nhất là khi định dùng bản điện tử.