Cặp sách bắt đầu quá tải khi vượt khoảng 10% cân nặng của con, và rõ ràng là quá khi vượt 15%. Con 30 kg thì 3 kg là mức thoải mái, 4,5 kg là trần. Vấn đề là cặp không nặng đều: một ngày có ba môn sách dày, cặp có thể gấp rưỡi ngày nhẹ nhất, và phụ huynh thường chỉ nhấc thử vào đúng ngày nhẹ.
Bài này đi theo ba bước: tính ngưỡng cho con bạn, cân cặp mỗi tối trong một tuần để biết ngày nào vượt, rồi gỡ tải bằng bảy cách cụ thể. Ví dụ là bé Đạt, lớp 4, nặng 30 kg, đi học hai buổi, chiều thứ Ba và thứ Năm có thêm giờ học bơi ở trường.
Ngưỡng tải theo cân nặng của con
Bảng tính sẵn theo hai mức. Cột giữa là mức nên giữ hằng ngày, cột phải là trần không nên vượt kể cả ngày đặc biệt. Cân nặng của con tra vào hàng gần nhất.
| Cân nặng của con | Mức thoải mái (khoảng 10%) | Trần (khoảng 15%) | Thường gặp ở |
|---|---|---|---|
| 18–20 kg | 1,8–2 kg | 2,7–3 kg | Lớp 1, bé nhỏ con lớp 2 |
| 22–26 kg | 2,2–2,6 kg | 3,3–3,9 kg | Lớp 2, lớp 3 |
| 28–32 kg | 2,8–3,2 kg | 4,2–4,8 kg | Lớp 4, lớp 5 |
| 35–42 kg | 3,5–4,2 kg | 5,2–6,3 kg | Lớp 6, lớp 7 |
| 45–55 kg | 4,5–5,5 kg | 6,7–8 kg | Lớp 8 đến lớp 10 |
| Trên 55 kg | Khoảng 5,5 kg | Khoảng 8 kg | Học sinh cuối cấp ba |
Mức 10% đến 15% là con số được nhiều bác sĩ nhi và chuyên gia vận động nhắc tới như một ngưỡng thực hành, không phải ranh giới y khoa cứng. Trẻ gầy, trẻ có sẵn vấn đề về lưng, hay trẻ phải đi bộ xa thì nên giữ gần mức dưới. Con chỉ ngồi xe từ cửa nhà tới cổng trường thì ngày đặc biệt chạm trần cũng chưa đáng lo.
Cân cặp mỗi tối trong một tuần
Một lần cân không nói được gì. Một tuần cân thì thấy ngay ngày nào là vấn đề. Cách làm không cần dụng cụ gì ngoài cái cân sức khoẻ trong nhà:
- Tối Chủ nhật, sau khi con soạn cặp cho ngày thứ Hai, bạn đứng lên cân và ghi số. Ôm cặp đứng lên lần nữa, ghi số. Hiệu hai lần là cân cặp.
- Lặp lại mỗi tối từ Chủ nhật đến thứ Năm. Không cân lại sáng hôm sau vì con hay nhét thêm đồ vào phút chót, ghi chú riêng nếu thấy.
- Ghi cạnh mỗi con số những gì làm cặp nặng: sách môn nào, có đồ bơi không, có hộp cơm không.
- Chia mỗi con số cho cân nặng con, ghi phần trăm. Tô đỏ những ngày trên 12%.
- Cuối tuần ngồi cùng con xem bảng. Hỏi con ngày nào thấy mệt nhất. Thường câu trả lời trùng với ngày đỏ.
Tuần của Đạt: thứ Hai 3,1 kg; thứ Ba 4,6 kg; thứ Tư 2,9 kg; thứ Năm 4,4 kg; thứ Sáu 3,0 kg. Hai ngày đỏ đều là ngày có bơi, vì túi đồ bơi ướt được nhét chung vào cặp, cộng thêm khăn tắm và chai dầu gội. Không môn học nào làm cặp vượt trần; chính đồ bơi làm. Biết được thế rồi thì cách gỡ rất rõ.
Bảy cách gỡ bớt ký mà không thiếu đồ trên lớp
Tách đồ thể thao ra túi riêng. Đồ bơi, giày đá bóng, quần áo thể dục đi túi rút riêng, xách tay hoặc treo vào ngăn bàn. Với Đạt, riêng việc này đưa hai ngày đỏ về khoảng 3,3 kg.
Mang đúng sách của ngày mai. Soạn theo thời khoá biểu, không mang cả bộ "cho chắc". Nhiều trẻ lớp 4, lớp 5 để nguyên sách của cả tuần trong cặp vì lười soạn; một tối dạy con soạn cặp là gỡ được nửa ký trở lên.
Gửi sách ở lớp nếu trường cho. Hỏi giáo viên chủ nhiệm về ngăn bàn hoặc tủ lớp. Những môn học trên lớp mà không có bài về nhà như mỹ thuật, âm nhạc, tin học thường gửi được.
Đổi hộp bút cứng sang hộp vải. Hộp bút nhựa hai tầng nặng 250 đến 400 g khi rỗng. Hộp vải chỉ khoảng 60 g, và con bớt mang những món không dùng như ba cái gọt bút.
Dùng vở mỏng thay vở dày. Vở 200 trang cho một môn mà mỗi học kỳ viết chưa tới nửa quyển là mang theo hàng trăm trang trắng mỗi ngày. Chia thành hai quyển mỏng, mỗi học kỳ một quyển.
Bình nước vừa đủ. Bình 750 ml đầy nặng gần một ký tính cả vỏ. Nếu trường có nước uống, bình 350 ml để rót lại là đủ.
Dọn cặp mỗi tối thứ Sáu. Giấy kiểm tra cũ, đồ chơi, vỏ bánh, bút hỏng dồn đáy cặp. Dọn mỗi tuần một lần thường lôi ra được 200 đến 300 g đồ không ai cần.
Cặp lúc tan học thường nặng hơn lúc đi
Phụ huynh hay cân cặp buổi tối, tức là cặp của chuyến đi sáng mai. Nhưng chuyến về chiều nhiều hôm lại nặng hơn, và đó là chuyến con mệt nhất trong ngày. Ba thứ hay cộng thêm vào cặp lúc tan học: áo khoác buổi sáng cởi ra, tài liệu photo và bài kiểm tra cô phát, đồ thể thao đã ướt mồ hôi hoặc ướt nước bể bơi.
Đồ ướt nặng hơn đồ khô khá nhiều. Một bộ đồ bơi trẻ em kèm khăn tắm khô chỉ chừng 400 g, nhưng ướt sũng có thể lên gần một ký. Nếu nhét chung vào ngăn chính, nước còn thấm sang vở, hôm sau con mang vở ẩm đi học và cặp vẫn nặng.
Cách kiểm đơn giản là vài hôm trong tuần cân cặp ngay khi con về, trước khi con dỡ đồ. Đạt có hai buổi chiều cặp về nặng 5,2 kg, gần 17% cân nặng, trong khi buổi sáng cùng ngày chỉ 4,6 kg. Chênh lệch chính là đồ bơi ướt và chiếc áo khoác gió.
Giải pháp cho chuyến về: túi đồ ướt có lớp lót chống thấm, xách riêng; áo khoác buộc ngang hông hoặc mặc luôn; tài liệu phát thêm để trong một bìa nhựa mỏng ở ngăn sát lưng, cuối tuần dọn. Nếu ông bà đón, nhờ ông bà cầm giúp túi đồ ướt chứ không cầm cả cặp, để con vẫn quen tự mang phần của mình.
Nói chuyện với giáo viên mà không thành phàn nàn
Có những thứ nằm ngoài tay phụ huynh: sách giáo khoa và sách bài tập bắt buộc mang hằng ngày, vở ghi phải đủ mỗi môn một quyển, tài liệu photo phát thêm. Khi bảng cân một tuần đã cho thấy cặp vượt trần do yêu cầu của lớp, bạn có cơ sở để trao đổi. Còn nếu thủ phạm là đồ thể thao hay thói quen mang cả bộ sách, đó là việc nhà mình tự sửa, không cần làm phiền cô.
Cách nói giúp được việc là mang số liệu và đề nghị một việc cụ thể. Ví dụ: "Thưa cô, nhà em cân cặp của cháu một tuần, ngày thứ Ba và thứ Năm khoảng 4,5 kg trong khi cháu nặng 30 kg. Cô cho phép cháu để sách mỹ thuật và sách tiếng Anh ở ngăn bàn được không ạ?" Câu như vậy ngắn, có số, có đề nghị, cô dễ trả lời.
Tránh mở đầu bằng "cặp nặng quá, con em kêu đau lưng suốt". Câu này đúng nhưng làm cô phải giải thích thay cho cả chương trình học, và thường không đi tới việc gì cụ thể.
Nếu nhiều phụ huynh trong lớp cùng gặp tình trạng này, gom bảng cân của vài bạn và gửi qua đại diện phụ huynh lớp sẽ có sức nặng hơn. Lớp có thể thống nhất chung một quy ước, chẳng hạn mỗi ngày chỉ mang sách bài tập, sách giáo khoa dùng chung theo bàn.
Dấu hiệu cặp nặng đã ảnh hưởng tới con
Không phải trẻ nào mang cặp nặng cũng đau lưng ngay. Những thay đổi dưới đây đáng ghi lại và theo dõi; nếu kéo dài trên hai tuần sau khi đã gỡ tải, nên cho con đi khám:
- Con than đau vai, đau giữa lưng, đau cổ vào cuối ngày, nhất là ngày cặp nặng.
- Tê hoặc kiến bò ở cánh tay sau khi tháo cặp. Đây là dấu hiệu quai đang đè lên vai quá lâu với lực lớn.
- Con đi chúi đầu về phía trước, ngay cả lúc đã tháo cặp.
- Một bên vai thấp hơn rõ khi nhìn từ phía sau, hoặc áo đồng phục luôn lệch về một bên.
- Con né đi bộ, xin được chở tận cửa lớp dù trước đó vẫn tự đi được.
Bố Đạt để ý thấy con hay xoa vai trái vào tối thứ Ba. Hoá ra con đeo túi đồ bơi ướt bằng dây rút bên vai trái, đè lên quai cặp. Đổi sang túi đồ bơi có quai xách, chuyện xoa vai hết sau hai tuần.
Giữ cho cặp không nặng trở lại sau một tháng
Gỡ tải xong tuần đầu thì dễ, giữ được cả học kỳ mới khó. Cặp nặng trở lại theo một đường quen: tháng đầu con soạn kỹ, tháng sau lười, sách cả tuần lại nằm trong cặp, rồi đồ chơi và giấy nháp dồn lên.
Cách giữ bền nhất là biến việc soạn cặp thành thói quen buổi tối có giờ cố định, ví dụ ngay sau khi làm bài xong, trước giờ tắm. Dán thời khoá biểu ở cạnh bàn học, con soạn theo đó, bạn chỉ kiểm lại một lượt trong tuần đầu.
Mỗi tháng cân lại một lần vào ngày nặng nhất. Nếu số tăng quá 0,5 kg so với tháng trước, mở cặp ra xem cái gì lẻn vào. Trẻ lớp 4 thường có một bộ sưu tập thẻ hình, quả bóng nhỏ hoặc mấy quyển truyện mượn bạn, và chúng hiếm khi rời khỏi cặp.
Đổi học kỳ là lúc phải cân lại từ đầu, vì thời khoá biểu mới có thể dồn môn nặng vào cùng một ngày. Một tuần cân là đủ để biết bảng mới tốt hay xấu hơn bảng cũ.
Nhà Đạt dán bảng cân ở cánh tủ lạnh, mỗi tháng một dòng. Sau một học kỳ, chính con là người nhắc bố cân, và có lần con tự rút ra hai quyển truyện tranh trước khi bố kịp hỏi. Khi trẻ hiểu con số trên cân là của mình, việc giữ cặp nhẹ không còn là chuyện bố mẹ phải nhắc mỗi tối.
Câu hỏi thường gặp
Cặp sách nặng bao nhiêu thì ảnh hưởng tới cột sống của con?
Không có con số làm hỏng cột sống ngay lập tức, nhưng mang cặp vượt khoảng 15% cân nặng mỗi ngày làm trẻ đổi tư thế đi, dễ mỏi vai, mỏi lưng. Giữ quanh 10% là mức nhiều bác sĩ khuyên.
Có cần cân cặp mỗi ngày không?
Không cần cân mãi. Cân liên tục một tuần để tìm ngày nặng nhất, sau đó mỗi tháng cân lại một lần vào đúng ngày đó, và cân lại cả tuần khi đổi thời khoá biểu học kỳ mới.
Con nhỏ con hơn bạn bè thì tính ngưỡng thế nào?
Tính theo cân nặng thật của con, không theo lớp. Bé lớp 4 chỉ 24 kg thì mức thoải mái chừng 2,4 kg dù bạn cùng lớp mang 3 kg vẫn ổn. Với trẻ nhỏ con, ưu tiên gửi sách ở lớp và tách đồ thể thao.
Trường bắt mang đủ sách thì phụ huynh làm được gì?
Ghi bảng cân một tuần, rồi gặp giáo viên chủ nhiệm với một đề nghị cụ thể, ví dụ cho để vài quyển sách ở ngăn bàn. Đề nghị có số liệu và gói gọn trong một việc thường dễ được đồng ý hơn lời phàn nàn chung.
Cặp có bánh xe có giải quyết được chuyện cặp nặng không?
Chỉ giải quyết được khi đường đi bằng phẳng và con không phải leo cầu thang nhiều. Cặp kéo rỗng thường nặng gấp đôi cặp đeo, lúc phải nhấc lên thì con còn khổ hơn. Nên gỡ tải trước rồi mới tính tới bánh xe.