Đi leo núi trong ngày, về trước khi trời tối, phần lớn người cần một balo 18 đến 28 lít có đai hông và quai ngực: 18 đến 22 lít cho cung ngắn ba bốn tiếng, 24 đến 28 lít cho cung sáu tám tiếng hoặc mùa mưa phải mang thêm áo. Balo phải đeo khít, đồ nặng sát lưng ở khoảng giữa, và nặng không quá chừng một phần mười cân nặng của bạn.
Ví dụ trong bài là anh Quang, 34 tuổi, nặng 68 kg, đi cùng nhóm bạn cơ quan theo một cung đường đồi núi dài 12 km, leo lên độ cao khoảng 900 m, có người dẫn đường địa phương, xuất phát 6 giờ, dự kiến xuống trước 16 giờ. Bạn sẽ có bảng chọn cỡ theo cung đường, các bước chỉnh balo cho khít, cách xếp đồ theo tầng, mười món phải có, chuyện mang nước, và những lỗi người mới hay gặp.
Chọn dung tích theo cung đường
Balo to hơn không an toàn hơn; nó chỉ khiến bạn mang thêm thứ không cần. Chọn theo thời gian đi và thời tiết:
| Cung đường | Dung tích | Đặc điểm cần có | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Đồi thấp, 3–4 tiếng, đường rõ | 15–20 lít | Quai ngực, hai túi lưới hông cho chai nước | Không cần đai hông lớn |
| Núi trung bình, 6–8 tiếng | 22–28 lít | Đai hông có đệm, tấm lưng thoáng | Mang nước 1,5–2 lít, đồ ăn trưa |
| Mùa mưa, sương mù, gió lạnh trên đỉnh | 25–30 lít | Bọc balo chống mưa, ngăn đáy riêng | Thêm áo giữ ấm và áo mưa |
| Đi cùng con hoặc mang hộ đồ người khác | 28–32 lít | Đai hông chắc, chịu tải tốt | Phân bớt đồ cho người khác nếu quá nặng |
| Chạy địa hình nhẹ, đi nhanh | Áo vest chạy 8–12 lít | Bình nước mềm phía trước | Chỉ hợp người đã quen đường dài |
Anh Quang rơi vào dòng thứ hai. Ban đầu anh định mượn balo 40 lít của bạn, nhưng balo to đeo nửa trống thì đồ lắc, đai hông không ăn vào hông vì khung balo được làm cho tải nặng. Anh mua balo 26 lít và thấy vừa đủ, còn trống một chút cho chiếc áo khoác cởi ra khi leo.
Các bước chỉnh balo cho khít người
Một balo tốt đeo sai cũng đau vai như balo kém. Chỉnh theo thứ tự dưới đây, khi balo đã có đủ đồ thật bên trong, không chỉnh lúc balo rỗng:
- Nới lỏng hết mọi quai: quai vai, đai hông, quai ngực, hai quai nhỏ kéo tải ở đỉnh vai nếu có.
- Đeo balo lên, kéo đai hông sao cho phần đệm nằm ôm lên xương hông, không phải ngang eo hay ngang bụng, rồi siết chặt.
- Kéo hai quai vai xuống vừa đủ để quai ôm vai, không ép xuống. Phần lớn trọng lượng phải nằm trên hông, vai chỉ giữ balo không ngả ra sau.
- Kéo hai quai kéo tải ở đỉnh vai, nếu balo có, để đỉnh balo áp sát lưng.
- Cài quai ngực ở ngang khoảng dưới xương đòn hai ba đốt ngón tay, siết vừa để quai vai không trượt ra ngoài.
- Đi thử lên xuống cầu thang mười phút. Vai tê hay đai hông trượt xuống thì chỉnh lại.
Khi leo dốc dài, nới quai ngực một chút cho dễ thở. Khi xuống dốc, siết đai hông thêm để balo không đẩy người bạn về phía trước. Người dẫn đường của nhóm anh Quang nhắc cả nhóm chỉnh lại balo sau mỗi lần nghỉ, vì ngồi xuống đứng lên là các quai xê dịch.
Xếp đồ theo tầng: nặng sát lưng, nhẹ dưới đáy
Đáy balo: đồ nhẹ, cồng kềnh, ít dùng. Áo giữ ấm, áo thay khi xuống núi, túi ngủ nhẹ nếu có. Đây là lớp đệm và cũng là thứ chỉ lấy ra khi về đến chân núi hoặc khi trời trở lạnh bất ngờ.
Giữa balo, sát lưng: đồ nặng nhất. Nước dự trữ, đồ ăn trưa, bếp nhỏ nếu nhóm nấu. Đồ nặng sát lưng ở khoảng giữa giữ trọng tâm gần người, đi đường dốc không bị balo kéo ngả ra sau.
Phía ngoài khoang chính: đồ nhẹ hơn. Áo mưa, túi sơ cứu, đèn pin. Đây là những thứ cần lấy nhanh khi trời đổ mưa hay có người trượt chân.
Nắp balo và túi đai hông: đồ dùng liên tục. Điện thoại, kẹo, kem chống nắng, khăn giấy. Túi đai hông đặc biệt tiện vì lấy được mà không phải tháo balo.
Túi lưới hai bên: chai nước đang uống. Hai chai mỗi bên cân bằng nhau. Một bên đầy một bên rỗng làm balo lệch, đi lâu đau một bên vai.
Mọi thứ cần khô thì vào túi khô trước. Áo ấm, điện thoại, giấy tờ, sạc dự phòng cho vào túi khô hoặc túi zip trước khi xếp vào balo. Bọc chống mưa bên ngoài che được mưa từ trên xuống, nhưng nước theo lưng chảy vào qua tấm lưng thì bọc không chặn được.
Mười món phải có cho một ngày leo núi
Danh sách dưới đây áp cho cả cung ngắn, vì thời tiết trên núi đổi nhanh và chỉ một lần đi lạc nửa tiếng là các món này bắt đầu có giá trị:
- Nước: 1,5 đến 2 lít cho cung sáu tám tiếng, nhiều hơn nếu trời nắng.
- Đồ ăn: bữa trưa và hai ba món ăn vặt nhiều năng lượng như bánh, chuối, lạc, socola.
- Áo mưa hoặc áo gió chống nước: mỏng, gấp nhỏ, kể cả hôm dự báo nắng.
- Áo giữ ấm: áo nỉ mỏng hoặc áo lông vũ nhẹ cho đỉnh núi có gió.
- Đèn pin đội đầu: phòng khi xuống núi muộn hơn dự kiến, kèm pin dự phòng.
- Túi sơ cứu nhỏ: băng dán, băng cuộn, gạc, thuốc sát trùng, thuốc của riêng bạn nếu có bệnh nền.
- Còi: gọi được xa hơn giọng người khi lạc nhóm.
- Điện thoại và sạc dự phòng: sạc đầy trước khi đi, tải sẵn bản đồ ngoại tuyến của cung đường.
- Giấy tờ tuỳ thân và một ít tiền mặt: trong túi zip, phòng khi cần làm thủ tục với ban quản lý hay gọi xe xuống.
- Túi rác: mang hết rác về chân núi.
Mười món trên với anh Quang nặng khoảng sáu cân, tính cả hai lít nước. Đó là khoảng chín phần trăm cân nặng của anh, nằm trong mức dễ chịu cho một ngày đi bộ dốc.
Mang nước: chai hay túi nước có ống hút
Túi nước có ống hút đặt trong balo cho phép bạn uống từng ngụm nhỏ khi đang đi, không phải dừng lại. Người hay quên uống nước sẽ uống đều hơn nhờ ống hút lủng lẳng trước ngực. Nhược điểm là khó biết còn bao nhiêu nước, khó rửa, và nếu túi rò thì nước thấm khắp khoang chính.
Chai nước ở túi lưới hai bên dễ kiểm, dễ rửa, dễ chia cho người khác. Nhược điểm là phải với tay ra sau hoặc dừng lại để lấy. Với cung đường trong ngày, anh Quang dùng hai chai 750 ml ở hai túi lưới và một chai 500 ml dự trữ trong khoang chính. Mỗi lần nghỉ, anh chuyển nước từ chai dự trữ ra để hai bên luôn cân.
Dù dùng cách nào, đặt lịch uống: mỗi khoảng hai mươi phút vài ngụm, không đợi khát. Cung đường dốc dưới trời nóng làm người ta mất nước nhanh hơn họ cảm thấy. Nước pha bột điện giải trong một chai giúp bù muối khi ra mồ hôi nhiều. Đến lúc lên tới đỉnh mà nước đã vơi quá nửa, hãy giữ phần còn lại cho chặng xuống thay vì uống hết ở đỉnh, vì đường xuống dốc trơn thường mất thời gian hơn bạn tính.
Lỗi hay gặp của người mới leo núi
Nhóm anh Quang có ba người lần đầu leo núi, và chuyến đi đó đủ để gom gần hết các lỗi về balo:
- Mượn balo du lịch không có đai hông: toàn bộ trọng lượng dồn lên vai, đến trưa vai đỏ ửng.
- Đeo đai hông ngang bụng: đai không đỡ được tải, lại ép bụng khó thở khi leo dốc.
- Để nước cả hai lít ở đáy balo: balo kéo người ngả ra sau, và lấy nước phải tháo balo.
- Không có áo mưa vì trời nắng lúc xuất phát: mưa đổ lúc gần đỉnh, ướt và lạnh suốt chặng xuống.
- Balo vải cotton: thấm mồ hôi và mưa, nặng lên gấp rưỡi.
- Treo đồ lủng lẳng bên ngoài: giày dép, chai, cốc móc ngoài balo va vào đá và cành cây, có lúc làm mất thăng bằng ở đoạn hẹp.
Phần lớn lỗi trên sửa được trong mười phút trước khi xuất phát: kiểm đai hông, chuyển nước lên giữa balo, gom đồ treo ngoài vào trong. Người dẫn đường thường sẵn lòng xem giúp balo nếu bạn hỏi. Sau chuyến đi, giặt tấm lưng và đai hông bằng nước xà phòng nhẹ, phơi khô trong bóng râm, vì mồ hôi một ngày leo núi đọng ở đó nhiều hơn bạn nghĩ.
Đi thử balo trước khi mua: hỏi gì, kiểm gì
Balo leo núi là thứ nên thử trên lưng mình, với đồ nặng bên trong. Một cửa hàng tử tế sẽ cho bạn bỏ vật nặng vào đeo thử. Mang theo chai nước hai lít của bạn và kiểm:
- Chiều dài lưng: đeo lên, đai hông phải nằm đúng xương hông trong khi quai vai vẫn ôm vai. Lưng ngắn mà balo dài thì đai hông rơi xuống mông; lưng dài mà balo ngắn thì đai hông nằm ngang eo.
- Đai hông: có đệm hai bên hông không, có túi nhỏ trên đai không, siết chặt rồi có còn thừa dây hay đã hết nấc?
- Tấm lưng: lưới cách lưng hay đệm mút áp sát? Lưới cách lưng mát hơn rất nhiều ở khí hậu nóng ẩm.
- Khoang chính: mở từ trên hay mở được cả cửa trước? Mở cửa trước tiện lấy đồ ở giữa mà không phải dốc hết.
- Bọc chống mưa: có đi kèm không, cất ở ngăn nào?
- Cân nặng balo rỗng: balo 25 lít rỗng nặng trên một cân là hơi nặng cho đi trong ngày.
Đeo thử ít nhất mười lăm phút, đi lên xuống cầu thang cửa hàng nếu được. Năm phút đầu balo nào cũng dễ chịu; chỗ cấn, chỗ cọ chỉ lộ ra sau mười phút. Nếu mua qua mạng, chọn nơi cho đổi khi balo không vừa chiều dài lưng, và đo chiều dài lưng của bạn từ đốt sống cổ nhô ra tới ngang xương hông trước khi đặt.
Câu hỏi thường gặp
Balo leo núi trong ngày nên bao nhiêu lít?
Cung ngắn ba bốn tiếng dùng 15 đến 20 lít. Cung sáu tám tiếng dùng 22 đến 28 lít. Mùa mưa hoặc lên đỉnh có gió lạnh cần thêm áo thì chọn 25 đến 30 lít. Balo quá to đeo nửa trống sẽ lắc và đai hông không ăn.
Balo leo núi trong ngày có cần đai hông không?
Cần nếu bạn đi trên năm tiếng hoặc mang trên bốn năm cân. Đai hông chuyển phần lớn trọng lượng xuống hông, vai đỡ mỏi hơn hẳn. Cung đồi ngắn với balo nhẹ thì đai hông mỏng là đủ.
Xếp đồ trong balo leo núi thế nào cho nhẹ vai?
Đồ nặng như nước, đồ ăn để sát lưng ở khoảng giữa balo. Đồ nhẹ cồng kềnh như áo ấm để ở đáy. Đồ cần lấy nhanh như áo mưa, sơ cứu, đèn để phía ngoài và trong nắp.
Balo leo núi nên nặng tối đa bao nhiêu?
Với chuyến trong ngày, nhiều người thấy dễ chịu khi balo nặng khoảng một phần mười cân nặng cơ thể. Người 68 kg mang khoảng sáu đến bảy cân là vừa. Nặng hơn thì nên bỏ bớt đồ hoặc chia cho người cùng nhóm.
Có nên dùng balo đi học, đi làm để leo núi không?
Với cung đồi ngắn ba bốn tiếng thì được nếu balo có quai ngực và vải không thấm nước. Cung dài hơn thì balo đi làm thiếu đai hông và tấm lưng thoáng, vai sẽ đau và lưng ướt mồ hôi.
Đi leo núi trong ngày có cần mang đèn pin không?
Cần. Chỉ cần chậm hơn dự kiến một tiếng là bạn xuống núi khi trời đã tối dưới tán rừng. Đèn đội đầu nhẹ, rảnh tay để bám và chống gậy, kèm một bộ pin dự phòng.